"Cắm sừng" là cách nói quen thuộc để chỉ việc một người bị bạn đời phản bội trong tình cảm. Tuy nhiên, nguồn gốc của cụm từ này đến nay vẫn chưa có một kết luận thống nhất.
Theo nhiều nhà nghiên cứu, cách nói này có thể đã du nhập vào tiếng Việt từ đầu thế kỷ XX, dưới ảnh hưởng của văn hóa Pháp.
Trong cuốn Tiếng Việt ân tình, tác giả Lê Trọng Nghĩa đã tổng hợp một số giả thuyết đáng chú ý về sự ra đời của thành ngữ này.
Giả thuyết về vị hoàng đế Byzantine
Một trong những cách lý giải được nhắc đến nhiều liên quan đến hoàng đế Andronicus I Komnenos của Đế quốc Byzantine, người trị vì giai đoạn 1183-1185.
Tương truyền, vị hoàng đế này nổi tiếng đào hoa và thường ép chồng của các nhân tình vào ngục để tiện theo đuổi họ. Sau mỗi cuộc chinh phục, ông cho treo đầu hươu, nai hoặc các loài thú có sừng trước cửa nhà người chồng như một dấu hiệu rằng mình đã "ghé thăm" nơi đó.
Minotaur là một quái vật nửa người nửa bò trong thần thoại Hy Lạp (tranh vẽ của họa sĩ George Frederic Watts)
Từ câu chuyện này, hình ảnh "mọc sừng" dần được dùng để ám chỉ những người có bạn đời ngoại tình, trước khi mở rộng thành cách nói phổ biến cho cả nam và nữ.
Liên hệ với thần thoại Hy Lạp
Một giả thuyết khác đưa nguồn gốc của "cắm sừng" về thần thoại Hy Lạp, gắn với nhân vật Pasiphaë - vợ của vua Minos xứ Crete.
Theo truyền thuyết, Pasiphaë đem lòng si mê một con bò trắng và sinh ra Minotaur - sinh vật nửa người nửa bò với cặp sừng trên đầu. Vì chiếc sừng trở thành dấu hiệu gắn với câu chuyện phản bội trong hôn nhân, một số học giả cho rằng đây là nền tảng hình thành biểu tượng "mọc sừng" trong văn hóa phương Tây.
Ảnh hưởng từ tiếng Pháp cổ
(Ảnh minh hoạ)
Ngoài ra, một số nhà nghiên cứu cho rằng thuật ngữ này bắt nguồn từ từ "cucuault" trong tiếng Pháp cổ, có liên hệ với loài chim cu gáy (cuckoo).
Đây là loài chim có tập tính đẻ trứng vào tổ của các loài chim khác để chúng nuôi hộ. Hình ảnh ấy dần được dùng như phép ẩn dụ cho sự phản bội trong quan hệ vợ chồng, rồi lan truyền sang nhiều ngôn ngữ châu Âu.
Vì sao "cắm sừng" xuất hiện trong tiếng Việt?
(Ảnh minh hoạ)
Dù mỗi giả thuyết đưa ra một cách giải thích khác nhau, nhiều nhà nghiên cứu đều cho rằng cách nói "mọc sừng", "cắm sừng" nhiều khả năng được du nhập vào tiếng Việt trong thời kỳ Pháp thuộc.
Trong văn học và đời sống Pháp, hình tượng chiếc sừng từ lâu đã được dùng để chỉ người bị phản bội trong hôn nhân. Qua quá trình giao lưu ngôn ngữ, cách diễn đạt này dần trở nên quen thuộc trong tiếng Việt và được sử dụng phổ biến cho đến ngày nay.
